Jak rozpoznać uzależnienia behawioralne u dzieci?

Współczesny świat stawia przed młodymi ludźmi wiele wyzwań, a przed nami – rodzicami i nauczycielami – zadanie czujnej towarzyskości w ich rozwoju. Kiedy myślimy o uzależnieniach, w pierwszej kolejności na myśl przychodzą nam zazwyczaj substancje chemiczne: alkohol, papierosy czy dopalacze. Tymczasem coraz częstszym i trudniejszym do uchwycenia problemem stają się uzależnienia behawioralne, czyli nałogowe wykonywanie powszechnych, codziennych czynności. 

 

Czym dokładnie są uzależnienia behawioralne?

To zachowania, które początkowo sprawiają dziecku przyjemność, przynoszą ulgę w stresie lub pozwalają odciąć się od trudnych emocji, a z czasem przekształcają się w przymus, nad którym dziecko lub nastolatek traci kontrolę. Prawdziwym zagrożeniem jest fakt, że proces ten rozwija się niezwykle dyskretnie. Zachowania, które z boku wyglądają na zwykłe młodzieńcze nawyki, mogą w rzeczywistości maskować głębszy problem. 

 

Z jakimi wyzwaniami najczęściej mierzy się młodzież?

    1.        Przeładowanie cyfrowe (sieć, smartfony, media społecznościowe)
Telefon staje się dla nastolatka centrum świata. Ciągła potrzeba bycia online, nawyk natywnego sprawdzania powiadomień (tzw. fonoholizm) czy ucieczka w cyfrowy świat social mediów często wynikają z poszukiwania akceptacji lub trudności w budowaniu relacji na żywo. Konsekwencją bywa wycofanie z życia rodzinnego, spadki koncentracji oraz dolegliwości fizyczne (m.in. zmęczenie wzroku, wady postawy). 

 
    2.        Gry komputerowe i wideo
Choć dobrze dobrane gry rozwijają logiczne myślenie czy umiejętności językowe, wbudowane w nie systemy natychmiastowych nagród i rywalizacji potrafią silnie uzależniać. Gry dają złudne poczucie sukcesu, po które młodzież chętnie sięga, gdy czuje presję w realnym świecie. 

 
    3.        Gry hazardowe w wydaniu cyfrowym
Proste mechanizmy znane z hazardu coraz częściej pojawiają się na ogólnodostępnych platformach czy w grach online. Chęć szybkiej wygranej lub zdobycia uznania w grupie rówieśniczej może prowadzić do długów, narastającej frustracji, a w skrajnych przypadkach do sięgania po oszczędności rodziców. 

 
    4.        Presja wyglądu i sylwetki
Szybkie tempo zmian fizycznych w okresie dojrzewania w połączeniu ze schematami promowanymi w mediach tworzą mieszankę wybuchową. Przejawia się to m.in. skrajnymi dietami pod przykrywką „zdrowego odżywiania” (ortoreksja), napadami kompulsywnego jedzenia czy obsesyjnym spędzaniem czasu na siłowni (bigoreksja). 

 
    5.        Pracoholizm uczniowski (skupienie na nauce)
Czy wysokie oceny zawsze są powodem do spokoju? Nie zawsze. Nadmierna presja na wyniki, ciągłe dążenie do perfekcjonizmu i lęk przed porażką mogą sprawić, że nauka stanie się ucieczką od relacji i źródłem ogromnego stresu. 
 

Na co warto zwrócić uwagę? (Sygnały ostrzegawcze dla rodzica) 

Każdy nastolatek przechodzi okres buntu, jednak niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy dziecko: 

 
·         gwałtownie reaguje na próby ograniczenia danej czynności (agresją, silnym lękiem), 
 
·         zaniedbuje dotychczasowe pasje, obowiązki szkolne i bezpośrednie relacje z rówieśnikami, 
 
·         ukrywa swoje zachowania (np. gra po nocach, ukrywa wydatki), 
 
·         wykazuje ciągłe zmęczenie, drażliwość i wahania nastroju. 
 
Gdzie szukać wsparcia?

Najważniejszą pierwszą linią obrony jest rozmowa bez oceniania i stały kontakt z dzieckiem. Pamiętajmy, że nałóg jest najczęściej objawem trudności emocjonalnych, z którymi młody człowiek nie potrafi poradzić sobie w inny sposób. 

Jeśli zauważają Państwo niepokojące sygnały u swojego dziecka, zapraszamy do kontaktu z pedagogiem i psychologiem szkolnym. Wspólnie możemy przyjrzeć się sytuacji, zaoferować wsparcie na terenie szkoły oraz pokierować do odpowiednich specjalistów i ośrodków terapeutycznych.